Deze publicatie beschrijft waarom mensen die te maken hebben met meerdere, samenhangende problemen vaak niet de passende hulp krijgen die zij nodig hebben. Het gaat om mensen bij wie problemen in verschillende levensdomeinen zich opstapelen, zoals schulden, psychische of lichamelijke gezondheid, wonen, werk, opvoeding en sociale relaties. Juist voor deze groep blijkt het huidige stelsel van zorg en ondersteuning moeilijk toegankelijk en onvoldoende samenhangend.
Het onderzoek laat zien dat de ondersteuning vastloopt door structurele knelpunten in het stelsel. Beleidsmatig wordt vaak uitgegaan van zelfredzaamheid en maakbaarheid, terwijl dat voor mensen met meervoudige problemen niet realistisch is. Ook sluiten beschikbare interventies onvoldoende aan op complexe situaties en zijn ze vaak gericht op één probleem tegelijk.
Organisatorische tekorten
Ook organisatorisch schiet het systeem tekort: betrokken instanties werken langs elkaar heen, informatie wordt beperkt gedeeld en wachttijden lopen op door personeelstekorten. Daarbovenop belemmert de manier waarop ondersteuning wordt gefinancierd integrale hulp, omdat budgetten en verantwoordelijkheden zijn versnipperd over domeinen en organisaties.
Knelpunten versterken elkaar
Het rapport maakt duidelijk dat deze knelpunten elkaar versterken, waardoor mensen met de grootste ondersteuningsbehoefte juist het minst goed geholpen worden. Om dit inzichtelijk te maken, werkt het SCP met persona’s die laten zien hoe mensen in de praktijk vastlopen tussen regels, loketten en organisaties. De analyse is bedoeld als basis voor beleidsverbetering en systeemverandering, niet als evaluatie van individuele professionals.
“Tien jaar decentralisaties laten zien dat goede bedoelingen niet automatisch leiden tot betere uitkomsten voor de meest kwetsbare mensen. Het is dan ook tijd om fundamentele keuzes te maken voor de toekomst."
Karen van Oudenhoven, SCP-directeur
Waarom dit onderzoek?
Er zijn al langere tijd signalen dat mensen met gecombineerde problemen (bijvoorbeeld schulden, gezondheid, opvoeding, participatie) moeite hebben om binnen het bestaande stelsel adequate ondersteuning te krijgen. Het doel van deze analyse is om knelpunten systematisch in kaart te brengen, te begrijpen hoe ze samenhangen en te kijken wat de onderliggende oorzaken zijn. Zo kunnen beleidsmakers en professionals in de praktijk een beter beeld krijgen van waar hervormingen nodig zijn.
Complex en versnipperd zorglandschap
Mensen met meervoudige problemen komen vaak terecht in een complex en versnipperd zorglandschap. Daar wordt passende ondersteuning te laat, onvolledig of niet systematisch geleverd. Deze mensen kunnen daardoor in een nog slechtere situatie belanden, wat weer leidt tot meer druk op zorg en sociale diensten. Juist nu het sociaal domein onder druk staat en de vraag naar integrale hulp stijgt, is het van belang om knelpunten in het systeem inzichtelijk te maken. Daardoor kunnen beleid en uitvoering beter worden afgestemd op de dagelijkse realiteit van kwetsbare groepen.
De analyse laat zien waarom het stelsel van hulp en steun vaak faalt voor mensen met meervoudige problemen. Dat is een groeiende groep burgers die vaak tussen wal en schip valt. De analyse laat obstakels zien in beleid, organisatie en financiering die niet alleen individuele hulpvragers raken, maar ook de samenleving als geheel. Uitblijven van passende hulp leidt tot hogere maatschappelijke kosten door escalatie en een langer durend beroep op zorg. Door te laten zien waar het stelsel tekortschiet, kan de analyse bijdragen aan toekomstgericht beleid dat inclusiever en effectiever is.
De analyse is uitgevoerd door literatuurstudie en praktijkkennis te combineren. SCP-onderzoekers hebben bestaande wetenschappelijke en beleidsliteratuur geanalyseerd en vervolgens de inzichten getoetst en aangevuld met kennis uit vier focusgroepen met deskundigen. Daarbij zijn knelpunten geordend binnen vier kernsegmenten van het stelsel: waarden, interventies, organisatie en financiering. Bovendien zijn persona’s ontwikkeld om concreet te illustreren hoe individuen vastlopen in het huidige systeem.
Auteurs
Inger Plaisier, Mirjam de Klerk, Evelien Eggink, Mark Reijnders, Sabrina Rahmawan-Huizenga, Peggy Schyns
