In 2024 combineerden 2,7 miljoen mensen een betaalde baan met mantelzorg: hulp aan een bekende met gezondheidsproblemen. In het rapport Op zoek naar verbinding: perspectieven op het combineren van betaald werk en mantelzorg, zet het SCP in samenwerking met de Vrije Universiteit Amsterdam de perspectieven van werkende mantelzorgers, werkgevers en zorgprofessionals op een rij. Ook laat het rapport zien hoe de domeinen van werk en zorg beter op elkaar kunnen worden afgestemd.
De combinatie van intensieve mantelzorg met betaald werk is zwaar
Betaald werk en mantelzorg zijn goed te combineren zolang de zorgsituatie hanteerbaar is en de werkgever flexibiliteit biedt op piekmomenten. De combinatie wordt zwaar voor mantelzorgers met een omvangrijke baan en een zorgtaak van meer dan vier uur per week.
Werkgevers in dit onderzoek zijn bereid om mantelzorgers te ondersteunen, maar het ontbreekt hen vaak aan kennis over mogelijkheden voor verlof, flexibiliteit en ondersteuning vanuit de zorg. Ze hebben behoefte aan praktische handvatten voor een werkbaar mantelzorgbeleid.
Organisatie van zorg knelt: integrale aanpak noodzakelijk
Werkende mantelzorgers ervaren een zware last bij het organiseren van passende professionele zorg en ondersteuning voor hun naaste. De complexiteit van het zorgstelsel en de hoge regeldruk maken dit extra belastend. Volgens mantelzorgers houden zorgprofessionals bovendien weinig rekening met hun werksituatie. Dit leidt ertoe dat werkende mantelzorgers zelf de verbinding moeten leggen tussen zorgprofessionals en werkgever, wat het risico op overbelasting verder vergroot.
Waarom dit onderzoek?
Een urgent maatschappelijk vraagstuk voor de komende jaren is hoe mensen langer kunnen doorwerken terwijl zij ook meer mantelzorg op zich nemen. Om die reden bestaat bij politici en beleidsmakers de wens om meer inzicht te krijgen in effectieve ondersteuning, zodat mantelzorgers behouden blijven voor de arbeidsmarkt. Kennis hierover is cruciaal om goed geïnformeerd de discussie te kunnen voeren over zowel de houdbaarheid van de langdurige zorg en ondersteuning als de tekorten op de arbeidsmarkt. Deze kennis is ook van belang in het licht van het recente advies van de Sociaal-Economische Raad, Mantelzorg en werk in een zorgzame samenleving.
Het Nederlandse zorgstelsel staat al geruime tijd onder druk, onder meer als gevolg van de vergrijzing van de bevolking en het groeiende tekort aan zorgpersoneel. Hierdoor wordt naar verwachting steeds vaker een beroep gedaan op burgers om zorgbehoevende naasten onbetaald te ondersteunen, oftewel mantelzorg te verlenen. Daarnaast moeten mensen langer doorwerken en roept de overheid burgers op meer uren betaald werk te verrichten om personeelstekorten te verminderen en de betaalbaarheid van de overheidsuitgaven te waarborgen. Het ligt dan ook in de lijn der verwachting dat burgers steeds vaker mantelzorg zullen combineren met betaald werk.
De resultaten in dit rapport zijn gebaseerd op enquêteonderzoeken die samen met het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) zijn uitgevoerd: het Informele Zorg Onderzoek (IZG 2019) en het Arbeidsaanbodpanel (AAP). Daarnaast is gebruikgemaakt van interviews met werkende mantelzorgers en werkgevers, evenals van dialoogsessies met verschillende stakeholders. Op deze manier bieden we niet alleen inzicht in de groep werkende mantelzorgers en hun ondersteuningsbehoeften, maar ook in de perspectieven van de verschillende partijen die betrokken zijn bij die ondersteuning.
Dit onderzoeken we ook
Later dit jaar zullen nog twee publicaties over mantelzorg volgen. Een gaat over de ondersteuning van mantelzorgers en de ander gaat over het versterken van mantelzorg met het oog op de toekomst. Op 10 november a.s. (de dag van de mantelzorger) organiseren we een symposium over mantelzorg in Pakhuis de Zwijger.
Auteurs
Alice de Boer, Amber Daniëlle Zegers, Marjolein Broese van Groenou
