Een aanzienlijke groep mensen in Nederland heeft te maken met problemen op meerdere terreinen van het leven, zoals gezondheidsproblemen, schulden, onzekerheid over inkomen of werk en een onveilige thuissituatie. Deze problemen hangen vaak met elkaar samen en versterken elkaar. Toch is de zorg en ondersteuning in Nederland veelal georganiseerd rondom afzonderlijke problemen, voorzieningen en domeinen. Daardoor sluit het aanbod niet altijd goed aan bij de complexiteit van de situaties waarin mensen zich bevinden.
Deze publicatie onderzoekt hoe een stelsel van zorg en ondersteuning er anders uit zou kunnen zien: een stelsel dat niet uitgaat van afzonderlijke problemen of domeinen, maar van wat mensen nodig hebben om goed te kunnen leven. Daarbij kijken we breed naar ondersteuning rond onder meer gezondheid, bestaanszekerheid, opvoeden en opgroeien, werk en inkomen.
Het onderzoek heeft een ontwerpend karakter. Samen met mensen met ervaringskennis, professionals, beleidsmakers, wetenschappers en andere betrokkenen is verkend welke uitgangspunten en mogelijkheden kunnen bijdragen aan een stelsel dat beter aansluit bij mensen met verweven problemen. De publicatie biedt geen blauwdruk voor een nieuw stelsel. In plaats daarvan presenteert zij verschillende omdenkingen en bouwstenen die uitnodigen om samen na te denken over hoe zorg en ondersteuning anders kunnen worden georganiseerd.
Waarom dit onderzoek?
De beschikbare zorg en ondersteuning voor mensen met verweven problematiek sluiten vaak niet goed aan op wat zij nodig hebben. Dat komt mede doordat het stelsel onvoldoende recht doet aan de verwevenheid van de problematiek waarmee deze mensen te maken hebben. Daarnaast zien we dat de waarden en mensbeelden waarop het stelsel is gebaseerd, niet altijd toereikend zijn om hun problemen effectief op te lossen. Met zijn ontwerpend karakter biedt dit onderzoek een open uitnodiging om samen te verbeelden hoe daarin verandering kan worden gebracht.
Een aanzienlijke groep mensen in Nederland heeft te maken met verweven problemen op meerdere levensterreinen, zoals gezondheidsproblemen, schulden en een onveilige thuissituatie. Juist door de samenhang tussen deze problemen sluit de beschikbare zorg en ondersteuning vaak onvoldoende aan op wat mensen nodig hebben. Dit onderzoek verkent daarom op welke elementen een stelsel van zorg en ondersteuning gebaseerd zou moeten zijn om beter aan te sluiten bij de complexiteit van hun situatie.
Dit onderzoek heeft een ontwerpende benadering. Waar (beleids)onderzoek vaak inzicht biedt in wat is of is geweest, richt ontwerpend onderzoek zich op wat mogelijk is. Deze aanpak biedt ruimte om complexe maatschappelijke vraagstukken vanuit een ander perspectief te bekijken en mogelijke alternatieven tastbaar te maken.
Het onderzoek is uitgevoerd in samenwerking met ontwerpbureau Reframing Studio. In het ontwerpproces hebben we verschillende fasen doorlopen: het vraagstuk ontleden, ontwerpsessies organiseren, de uitkomsten daarvan reflecteren en toetsen, en vervolgens de omdenkingen en bouwstenen ontwerpen. Tijdens het proces is bewust ruimte gelaten om tussentijds nieuwe inzichten mee te nemen en de aanpak waar nodig aan te passen.
Voor dit onderzoek zijn geen bestaande databestanden gebruikt. De inzichten zijn gebaseerd op een ontwerpende onderzoeksaanpak, waarbij verschillende bronnen en perspectieven zijn samengebracht. Hiervoor zijn onder meer ontwerpsessies gehouden met mensen met ervaringskennis, professionals, beleidsmedewerkers en wetenschappers. Daarnaast zijn zes praktijkinitiatieven onderzocht aan de hand van deskresearch, online voorgesprekken, werkbezoeken en interviews met betrokkenen en, waar mogelijk, mensen voor wie de initiatieven bedoeld zijn. Ook zijn de opbrengsten van de ontwerpsessies besproken en getoetst bij verschillende stakeholders, waaronder ministeries en het interdepartementale directeurenoverleg Sociaal Domein.
Auteurs
Mark Reijnders, Femke de Boer, Iris Korthagen, Peggy Schyns, Meike Huisman en Patricia van Echtelt
