Klimaatverandering, internationale spanningen en pandemieën stellen onze samenleving voor grote uitdagingen. Een weerbare samenleving vraagt om meer dan een slagvaardige overheid: ook mensen en gemeenschappen moeten in staat zijn om voor zichzelf en anderen te zorgen in tijden van crisis.
In deze publicatie brengt het SCP in kaart wat sociaal-maatschappelijke weerbaarheid in crisistijd inhoudt en wat er nodig is om die te versterken. Het perspectief van burgers staat daarbij centraal. Cruciaal is hoe mensen omgaan met onzekerheid en dreiging, over welke hulpbronnen zij beschikken en in hoeverre zij deze daadwerkelijk kunnen en willen inzetten. Ook gemeenschappen zijn belangrijk, omdat mensen elkaar daar kunnen helpen. Daarnaast doet het ertoe hoe burgers en overheid hun verantwoordelijkheden zien en in hoeverre zij elkaar vertrouwen.
SCP-onderzoek naar een weerbare samenleving
Het SCP-onderzoek naar een weerbare samenleving richt zich de komende jaren op vier samenhangende vragen. Hoe functioneert de samenleving, in en buiten crisistijd? In hoeverre kunnen en willen mensen hun hulpbronnen inzetten als de dreiging toeneemt? Hoe weerbaar zijn buurten en andere gemeenschappen? En hoe verhouden burgers, gemeenschappen en overheid zich tot elkaar in crisistijd? Met een weerbaarheidsmonitor, een kennisbibliotheek en verdiepend onderzoek brengen wij kwetsbaarheden en kansen in beeld en bieden we aanknopingspunten voor beleid.
Waarom dit onderzoek?
Deze kennisnotitie is het startpunt van een bredere onderzoekslijn naar sociaal-maatschappelijke weerbaarheid, met twee doelen. Het eerste doel is om de weerbaarheid van de samenleving te monitoren. Hoe de samenleving functioneert, tijdens en na een crisis, en hoe dat zich ontwikkelt, zien we als een signaal van hoe weerbaar de Nederlandse samenleving is. Het tweede doel is om beter te begrijpen hoe we die weerbaarheid kunnen versterken. Waar eerder onderzoek vooral oog had voor de hulpbronnen van mensen, gemeenschappen en de overheid, kijken wij in ons onderzoek (ook) naar hun handelingsvermogen: in hoeverre kunnen en willen zij die hulpbronnen ook inzetten?
In deze kennisnotitie definieerden we eerst, op basis van de wetenschappelijke literatuur, wat sociaal-maatschappelijke weerbaarheid in crisistijd is. Vervolgens brachten we de beschikbare kennis bijeen om na te gaan hoe een crisis invloed kan hebben op de samenleving, en welke rol de sociaal-maatschappelijke weerbaarheid daarin kan spelen. Ook gingen we na wat we weten over hoe mensen, gemeenschappen en de overheid die weerbaarheid kunnen versterken: Hoe zorgen we dat mensen ook tijdens een crisis op elkaar en op de overheid kunnen terugvallen? En dat de samenleving overeind blijft staan of zich na een crisis kan herstellen? Ook gingen we na welke kennis en inzichten nog ontbreken op dit gebied, en op basis hiervan stelden we onze onderzoeksagenda voor de komende jaren op.
