Nederland vergrijst en daarmee groeit de vraag hoe we het welbevinden van ouderen ook in de toekomst kunnen behouden en versterken. Gemiddeld gaat het goed met ouderen in Nederland, maar het is de vraag of dat de komende 15 jaar zo zal blijven. Tot op heden wordt daarbij vooral gekeken naar de financieel-economische gevolgen van een ouder wordende bevolking, terwijl de sociale en culturele gevolgen onderbelicht blijven. Daarom is het belangrijk om nu al na te denken over de rol die beleid kan spelen bij het ondersteunen van een goede kwaliteit van leven op latere leeftijd.
In deze studie zijn vier toekomstbeelden van het gewenste welbevinden van ouderen in 2040 ontwikkeld rond vier centrale waarden: gezondheid, verbondenheid, zelfstandigheid en zinvolheid. Door deze toekomstbeelden door te rekenen met het SCP-model van kwaliteit van leven, ontstaat inzicht in wat nodig is om het welbevinden van ouderen ook in de toekomst te behouden.
De verkenning laat zien dat preventieve investeringen in de vitale levensfase nodig zijn, voordat de zorgbehoevende fase begint. Investeringen in gezondheid, sociale samenhang, zingeving, autonomie en participatie kunnen eraan bijdragen dat mensen langer vitaal blijven. Door vanuit gewenste toekomstbeelden terug te redeneren, wordt zichtbaar welke beleidskeuzes nu nodig zijn om het welbevinden van ouderen in 2040 te behouden.
Waarom dit onderzoek?
Met deze toekomstverkenning willen we laten zien hoe de kwaliteit van leven van ouderen zich in een verouderende samenleving zal ontwikkelen bij ongewijzigd beleid. Ook brengen we in kaart hoe de gewenste kwaliteit van leven eruit kan zien en wat ervoor nodig is om die te bereiken. De kwaliteit van leven definiëren we als een drie-eenheid van hoe mensen zich voelen (welbevinden), wat ze hebben (hulpbronnen) en wat ze doen (participatie).
Sinds 2024 zijn er meer ouderen dan jongeren in Nederland. De helft van de Nederlanders is inmiddels 50 jaar of ouder en het aandeel 80-plussers zal naar verwachting toenemen tot een derde van de bevolking in 2050. Dat de bevolking veroudert, is al langer bekend, maar over de sociale en culturele gevolgen van deze ontwikkeling wordt in beleid nog altijd weinig nagedacht.
Tussen 2020 en 2025 bracht het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) vier publicaties naar buiten uit het project Een leven lang ontwikkelen in de derde levensfase:
- Studie: Vertrouwen herwinnen; Veerkracht van ouderen in twee stadswijken
- E-magazine: Door onze ogen; Fotoverhalen van ouderen in twee stadswijken
- Studie: Investeren in vitale ouderen; een verklaringsmodel van veranderingen in hulpbronnen en participatie op welbevinden in de vergrijzende samenleving
- Essay: Gelukkig ouder worden in een veranderende samenleving; Een pleidooi voor zingeving en creativiteit
- Bevolkingsprognoses van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)
- Longitudinal Ageing Study Amsterdam (LASA)
Auteurs
Crétien van Campen, Andries van den Broek, Jos de Haan, Kevin Wittenberg, Jurjen Iedema,
Michiel Ras
