In Vier typen gemeenten presenteert het SCP een typologie om de belangrijkste verschillen tussen Nederlandse gemeenten inzichtelijk te maken. Gemeenten spelen een cruciale rol bij het realiseren van publieke doelen, van sociale zorg en woningmarkt tot energietransitie, maar verschillen onderling sterk van context en bewonerssamenstelling. Het nieuwe classificatiemodel helpt deze variatie systematisch te duiden, zodat beleid en onderzoek beter aansluiten op lokale omstandigheden, in plaats van uit te gaan van een ‘gemiddelde gemeente’.
De typologie onderscheidt vier groepen gemeenten op basis van kenmerken van hun inwoners, zoals demografie, onderwijsniveau, inkomenspositie en sociale samenstelling. Vier typerende groepen zijn:
Kleinschalige gemeenten: relatief kleine gemeenschappen met traditionele gezinspatronen, een gemiddeld inkomen en veel woningbezit.
Overwegend kleinstedelijke gemeenten: woonmilieus rond kleinere steden, met relatief veel kwetsbare groepen (laag inkomen, schulden, uitkeringen).
Universiteitssteden: grotere en jonge bevolking, grote diversiteit in opleiding en migratieachtergrond, vaak met sociale uitdagingen.
Welvarende woongemeenten: gemeenten met hoge inkomens, veel hoogopgeleiden en een actieve vrijwilligerscultuur.
Praktisch instrument
Hoewel deze indeling het lokale leven niet volledig kan vatten, biedt het SCP-instrument een praktische en herkenbare structuur voor zowel wetenschappelijk onderzoek als beleidsanalyse. Het benadrukt dat beleid niet uniform werkt en dat gemeentelijke verschillen belangrijk zijn voor het begrijpen van maatschappelijke opgaven op lokaal niveau. De typologie wordt aanbevolen voor gebruik in vervolgonderzoek en beleidsanalyses om genuanceerdere en contextspecifieke inzichten te verkrijgen.
Waarom dit onderzoek?
Gemeenten vormen de spil in veel maatschappelijke opgaven — van zorg en participatie tot woningbouw en duurzaamheid — maar ze verschillen sterk in lokale omstandigheden en inwonersprofielen. Zonder een instrument om die verschillen zichtbaar te maken, bestaat het risico dat beleid veranderingen mist die juist lokaal het meest nodig zijn. De typologie helpt deze urgentie te adresseren door lokaal maatwerk mogelijk te maken.
De publicatie biedt een praktische en toegankelijke manier om de diversiteit tussen gemeenten te begrijpen. In plaats van uit te gaan van gemiddelden, maakt de typologie verschillen expliciet en helpt ze zo beleidsmakers, onderzoekers en maatschappelijke organisaties om strategieën te ontwikkelen die aansluiten op de specifieke kenmerken van een gemeente.
Het SCP ontwikkelde de typologie door gemeenten te classificeren op basis van de uitkomsten van surveys en statistische gegevens over demografie, inkomen, opleiding en andere kenmerken van inwoners. Door klassenanalyse en variabele selectie ontstond een overzicht van vier herkenbare typen gemeenten. Dit instrument dient als laagdrempelig analysehulpmiddel voor verder onderzoek naar lokale vraagstukken.
Auteurs
Gerelateerde publicaties
Verschil in Nederland 2014-2020
Lees verderDe leefwerelden van arm en rijk
Lees verderVerhoging van minimumloon en bijstand als wondermiddel voor welvaart en welbevinden van de lage inkomensgroep?
Lees verderEigentijdse ongelijkheid. De postindustriële klassenstructuur op basis van vier typen kapitaal - Verschil in Nederland 2023
Lees verderOp weg naar een nieuwe armoedegrens
Lees verderOnderzoeksverslag Effecten van beleid op welbevinden
Lees verder